SEO'dan GEO'ya, Core Web Vitals'tan e-ticaret ve yazılım altyapısına kadar sektörde en çok kullanılan 87 terimi sade Türkçe ile tanımladık. Her tanım, terimi ilk kez duyan birinin de anlayabileceği şekilde yazıldı.
Dijital Çözüm Merkezi tarafından hazırlanan bu sözlük, web tasarımı, arama motoru optimizasyonu (SEO), üretken motor optimizasyonu (GEO), performans metrikleri, e-ticaret, dijital reklam ve yazılım altyapısı alanlarındaki 87 temel terimi tanımlar. Terimler yedi kategoride gruplanmış, her biri 30–60 kelimelik bağımsız tanımlarla açıklanmıştır.
23 terim
Bir URL'nin kalıcı olarak başka bir adrese taşındığını bildiren HTTP yanıtı. Site yenileme veya taşıma sırasında eski adreslerin yeni karşılıklarına 301 ile bağlanması, mevcut arama motoru sıralamalarının korunması için zorunludur.
Kullanıcıların arama motoruna yazdığı kelime veya kelime öbeği. SEO stratejisinde her sayfa tek bir ana anahtar kelimeye odaklanmalı; aynı kelimenin birden fazla sayfaya verilmesi sayfaların birbiriyle yarışmasına yol açar.
Kullanıcının bir sorguyu yazarken gerçekte ne yapmak istediği: bilgi edinme, gezinme, karşılaştırma veya satın alma. İçerik türü niyetle örtüşmezse sayfa doğru kelimede bile sıralanamaz.
Başka bir web sitesinden sizin sitenize verilen bağlantı. Arama motorları için bir güven oyu niteliği taşır. Kalite nicelikten önemlidir: konuyla ilgili ve otoriter bir siteden gelen tek bağlantı, yüzlerce niteliksiz bağlantıdan daha değerlidir.
Google'ın içerik kalitesini değerlendirirken kullandığı dört ilke: Deneyim, Uzmanlık, Otorite ve Güvenilirlik. Yazar bilgisi, kaynak gösterimi, kurumsal şeffaflık ve güncellik bu ilkelerin somut göstergeleridir.
İşletmelerin Google Arama ve Haritalar'da görünmesini sağlayan ücretsiz profil. Kategori, hizmetler, çalışma saatleri, fotoğraf ve yorumlar sıralamayı doğrudan etkiler; yerel işletmeler için genelde en hızlı geri dönüş sağlayan kanaldır.
Aynı veya çok benzer içeriğe birden fazla URL'den ulaşılabildiğinde, arama motoruna hangi adresin asıl sürüm olduğunu bildiren HTML etiketi. Yinelenen içerik sorununu çözer ve sıralama gücünün tek adreste toplanmasını sağlar.
İşletme adı (Name), adres (Address) ve telefon (Phone) bilgisinin tüm platformlarda birebir aynı yazılması. Tutarsızlık, hem arama motorlarının hem de yapay zeka sistemlerinin işletmeyi tek bir varlık olarak tanımasını zorlaştırır.
Site dışında yapılan ve sitenin otoritesini artıran çalışmalar. Başta kaliteli backlink kazanımı olmak üzere dijital PR, marka bahsi (brand mention), sektörel dizin kayıtları ve sosyal sinyalleri kapsar.
Sayfanın kendi içinde yapılan optimizasyon: başlık etiketi, meta açıklama, H1–H6 hiyerarşisi, anahtar kelime yerleşimi, görsel alt metinleri, iç bağlantılar ve içeriğin arama niyetiyle örtüşmesi.
Sitenin kök dizininde bulunan ve tarayıcı botlara hangi bölümlere erişebileceklerini bildiren metin dosyası. Yapay zeka motorlarında görünürlük için GPTBot, ClaudeBot ve PerplexityBot gibi botlara açıkça izin verilmesi gerekir.
Google'ın site sahiplerine sunduğu ücretsiz araç. Hangi sorgularda kaç gösterim ve tıklama alındığını, indeksleme durumunu, Core Web Vitals saha verilerini ve teknik hataları gösterir. SEO çalışmasının ölçüldüğü temel kaynaktır.
Bir web sitesinin arama motorlarında ilgili sorgularda üst sıralarda görünmesi için yapılan teknik, içeriksel ve otorite odaklı çalışmaların bütünü. Ücretli reklamdan farkı, trafiğin tıklama başına ödeme yapılmadan elde edilmesi ve çalışmanın etkisinin zamanla birikmesidir.
Arama motoru sonuç sayfası. Günümüzde yalnızca on mavi bağlantıdan ibaret değildir; reklamlar, öne çıkan snippet, yerel harita paketi, video karuseli, sık sorulan sorular ve yapay zeka özetleri aynı ekranda yer alır.
Sitedeki indekslenmesi istenen URL'lerin listelendiği XML dosyası. Arama motorlarına sayfaların keşfini ve güncellenme sıklığını bildirir. Search Console üzerinden gönderilerek yeni içeriklerin daha hızlı taranması sağlanır.
Arama motorunun belirli bir sürede bir sitede tarayacağı sayfa miktarı. Binlerce sayfalı sitelerde önem kazanır; gereksiz parametreli veya düşük değerli URL'ler taranmasın diye engellenerek bütçe önemli sayfalara yönlendirilir.
Arama motorlarının bir siteyi sorunsuz tarayıp indeksleyebilmesi için yapılan altyapı çalışmaları. Site hızı, mobil uyum, URL yapısı, sitemap, robots.txt, kanonik etiketler, yapısal veri ve indeksleme hatalarının giderilmesini kapsar.
Üç veya daha fazla kelimeden oluşan, arama hacmi düşük ancak niyeti çok net sorgular. Rekabeti düşük olduğu için yeni sitelerin ilk sonuçları aldığı alandır ve dönüşüm oranı genel kelimelere göre belirgin biçimde yüksektir.
Yerel aramalarda sonuçların üstünde harita ile birlikte gösterilen üç işletmelik kutu. Yakınlık, profil eksiksizliği ve yorum sinyalleriyle belirlenir; bu üç sıraya girmek organik ilk sıradan daha fazla tıklama getirir.
Belirli bir şehir, ilçe veya semtte hizmet veren işletmelerin yakındaki aramalarda görünmesini hedefleyen optimizasyon. Google İşletme Profili, yorum yönetimi, bölge bazlı hizmet sayfaları ve dizin kayıtları temel bileşenleridir.
Aynı metnin birden fazla URL'de yer alması. Doğrudan cezaya yol açmasa da arama motorunun hangi sayfayı sıralayacağını belirsizleştirir ve sıralama gücünü böler. Kanonik etiket veya 301 yönlendirme ile çözülür.
Kullanıcının sağlığını, güvenliğini veya maddi durumunu doğrudan etkileyebilecek içerik kategorisi. Sağlık, hukuk, finans ve güvenlik konularında Google kalite standartlarını çok daha sıkı uygular; uzman onayı ve kaynak şeffaflığı zorunlu hâle gelir.
Arama sonuçlarının en üstünde, sorunun cevabını doğrudan gösteren kutu. Genellikle 40–60 kelimelik net bir tanım paragrafı, liste veya tablodan alınır. Bu formatta yazılan içerik yapay zeka motorları tarafından da daha sık alıntılanır.
19 terim
Google aramasında sonuçların üzerinde beliren, birden fazla kaynaktan derlenmiş yapay zeka özeti. Kullanıcının tıklamadan cevap almasını sağladığı için, bu özet içinde kaynak gösterilmek markalar açısından yeni görünürlük hedefi hâline gelmiştir.
Google'ın arama sonuçlarının üstünde gösterdiği yapay zeka özetlerinde (AI Overviews) kaynak olarak gösterilmeyi hedefleyen çalışma. Net tanımlar, tablolar, adım listeleri ve soru-cevap yapısı bu özetlerde alıntılanma olasılığını artırır.
Google'ın varlıkları ve aralarındaki ilişkileri tuttuğu veri tabanı. Bir markanın bilgi grafiğinde yer alması, arama sonuçlarında bilgi panelinde görünmesini ve yapay zeka cevaplarında güvenilir kaynak sayılmasını kolaylaştırır.
Anthropic'in Claude modelleri için içerik tarayan botu. GPTBot ve PerplexityBot ile birlikte, yapay zeka motorlarında görünürlük hedefleyen sitelerin robots.txt dosyasında izin vermesi gereken botlar arasındadır.
Bir terimi ve tanımını yapısal veri olarak işaretleyen schema.org türü. Sözlük sayfalarında kullanıldığında, markayı ilgili kavramlarla ilişkilendirerek yapay zekanın varlık grafiğinde konumlanmasına katkı sağlar.
Bir sayfadaki sık sorulan soru-cevap çiftlerini arama motorlarına bildiren yapısal veri türü. Yapay zeka motorlarının soru-cevap içeriğini ayıklamasını kolaylaştırdığı için GEO çalışmalarının temel bileşenlerindendir.
Bir markanın ChatGPT, Gemini, Perplexity ve Copilot gibi üretken yapay zeka motorlarının ürettiği cevaplarda kaynak olarak yer alması için yapılan optimizasyon. SEO sıralamayı hedeflerken GEO, cevabın içinde adı geçen ve bağlantı verilen taraf olmayı hedefler.
OpenAI'ın web içeriğini taramak için kullandığı bot. robots.txt üzerinden engellenirse siteniz ChatGPT'nin web tabanlı cevaplarında kaynak olarak kullanılamaz; GEO stratejisinde erişimin açık tutulması ilk adımdır.
Yapay zekanın gerçekte var olmayan bilgi üretmesi. Kurumsal bilgilerin yapısal veri ve llms.txt gibi doğrulanabilir kaynaklarla açıkça yayımlanması, markayla ilgili halüsinasyon riskini azaltır.
Yapısal verinin sayfaya eklenmesinde Google'ın önerdiği format. HTML'den bağımsız bir script bloğu içinde durduğu için tasarımı etkilemez ve bakımı kolaydır.
Sitenin kök dizinine konulan ve büyük dil modellerine kurumu, hizmetleri, fiyatları ve iletişim bilgilerini düz metin hâlinde özetleyen dosya. Yapay zekanın siteyi hızlı ve doğru anlamasını sağlayan GEO bileşenlerinden biridir.
Perplexity AI'ın kaynak toplamak için kullandığı tarayıcı bot. Perplexity cevaplarını kaynak bağlantılarıyla birlikte sunduğu için, bu botun erişimine açık siteler doğrudan atıf ve tıklama kazanabilir.
Tek bir soruya odaklanan sayfaları tanımlayan yapısal veri türü. FAQPage birden çok soruyu kapsarken QAPage, sayfanın tamamının tek bir sorunun cevabına ayrıldığı durumlarda kullanılır.
Bir dil modelinin cevap üretmeden önce harici bir bilgi kaynağından ilgili belgeleri getirip bunlara dayanarak yanıt vermesi yöntemi. Kurumsal chatbotlarda yanlış bilgi riskini azaltmak için kullanılan standart yaklaşımdır.
Google, Microsoft, Yahoo ve Yandex tarafından ortak geliştirilen yapısal veri sözlüğü. Organization, Product, FAQPage, QAPage, Article ve DefinedTerm gibi yüzlerce tür içerir; makine okunabilir web'in ortak dilidir.
Kullanıcının yazmak yerine konuşarak yaptığı arama. Sorgular daha uzun ve doğal dilde olduğu için soru formatındaki başlıklar ve kısa doğrudan cevaplar bu aramalarda öne çıkar.
Sayfanın sesli asistanlar tarafından okunmaya en uygun bölümlerini işaretleyen yapısal veri özelliği. CSS seçicileriyle belirtilen bu alanlar, kısa ve doğrudan cevap veren paragraflar olacak şekilde kurgulanmalıdır.
Arama motorlarının ve yapay zekanın tanıdığı benzersiz kavram, kişi, kurum veya yer. Modern SEO anahtar kelimeden varlığa kaymıştır: bir markanın varlık olarak tanınması, kelime bazlı optimizasyondan daha kalıcı bir görünürlük sağlar.
Sayfadaki bilginin makine tarafından anlaşılabilir biçimde etiketlenmesi. Arama motorlarına ve yapay zekaya "bu bir fiyat, bu bir soru, bu bir kurum" bilgisini açıkça verir; zengin sonuç görünümü ve alıntılanma olasılığını artırır.
9 terim
İçerik yönetim sistemi. Teknik bilgi gerektirmeden sayfa, blog ve ürün içeriklerinin güncellenmesini sağlayan yönetim arayüzü. Sitenin ajansa bağımlı kalmaması için varlığı kritiktir.
Web sitesinin görme, işitme veya hareket kısıtı olan kullanıcılar dahil herkes tarafından kullanılabilmesi. Yeterli renk kontrastı, klavye ile gezinme, alt metinler ve doğru başlık hiyerarşisi temel gereksinimlerdir.
İçeriği yalnızca API üzerinden sunan, arayüz katmanı içermeyen içerik yönetim sistemi. Aynı içeriğin web sitesi, mobil uygulama ve diğer kanallarda tek kaynaktan kullanılmasını sağlar.
Tek bir kampanya veya teklif için hazırlanan, tek eyleme odaklanmış sayfa. Menü ve dikkat dağıtıcı bağlantılar azaltıldığı için reklam trafiğinde ana sayfaya kıyasla çok daha yüksek dönüşüm sağlar.
Google'ın bir siteyi değerlendirirken masaüstü değil mobil sürümünü esas alması. Bu nedenle mobilde eksik gösterilen içerik, masaüstünde var olsa bile sıralamada dikkate alınmayabilir.
Aynı kod tabanının ekran boyutuna göre kendini yeniden düzenlemesi. Telefon, tablet ve masaüstünde ayrı site yapmak yerine tek site kullanılmasını sağlar; Google'ın önerdiği yöntemdir.
Tarayıcı ile sunucu arasındaki veri trafiğini şifreleyen sertifika. Adres çubuğundaki kilit simgesini sağlar; hem kullanıcı güveni hem arama motoru sıralaması için zorunludur ve Let's Encrypt ile ücretsiz kurulabilir.
UI arayüzün görsel tasarımını, UX ise kullanıcının siteyi kullanırken yaşadığı deneyimin tamamını ifade eder. Güzel görünen ama kullanıcıyı hedefe götürmeyen bir arayüz, UX açısından başarısız sayılır.
Sayfanın renk ve görsel detaylardan arındırılmış, yalnızca yerleşim ve hiyerarşiyi gösteren taslağı. Tasarıma geçmeden önce içerik önceliklerinin ucuz biçimde tartışılmasını sağlar.
9 terim
Site dosyalarını dünya genelinde dağıtık sunucularda önbelleğe alarak ziyaretçiye en yakın noktadan sunan ağ. Uluslararası kitleye hitap eden sitelerde gecikme süresini düşürür ve sunucu yükünü azaltır.
Sayfa yüklenirken içeriğin beklenmedik şekilde kayma miktarı. Hedef değer 0,1'in altıdır. Görsellere genişlik/yükseklik tanımlanmaması ve sonradan yüklenen reklam/font blokları başlıca sebeplerdir.
Google'ın sayfa deneyimini ölçtüğü üç temel metrik: LCP (yükleme hızı), CLS (görsel kararlılık) ve INP (etkileşim tepkiselliği). Saha verisiyle ölçülür ve arama sıralamasını etkileyen doğrulanabilir kriterlerdendir.
Kullanıcının tıklama veya dokunmasından sonra ekranda görsel tepkinin oluşmasına kadar geçen süre. Hedef 200 milisaniyenin altıdır. Ağır JavaScript işlemleri ve bloke eden üçüncü parti scriptler bu değeri bozar.
Ekranda henüz görünmeyen görsel ve iframe'lerin yüklenmesinin kullanıcı o bölüme gelene kadar ertelenmesi. İlk yükleme süresini kısaltır; ancak ekranın üst kısmındaki LCP görseline uygulanmamalıdır.
Sayfadaki en büyük görünür içeriğin yüklenme süresi. İyi kabul edilen eşik 2,5 saniyenin altıdır. En sık sebebi optimize edilmemiş büyük görseller ve yavaş sunucu yanıt süresidir.
Web sitesinin uygulama gibi davranmasını sağlayan teknoloji seti. Ana ekrana eklenebilir, çevrimdışı çalışabilir ve bildirim gönderebilir; mağaza onayı gerektirmediği için mobil uygulamaya düşük maliyetli alternatif oluşturur.
Google tarafından geliştirilen, JPEG ve PNG'ye kıyasla belirgin biçimde daha küçük dosya boyutu sunan görsel formatı. Tüm modern tarayıcılar destekler ve sayfa hızını en hızlı iyileştiren tekil müdahalelerden biridir.
Sık istenen içeriğin hazır hâlde saklanarak her istekte yeniden üretilmemesi. Sunucu, tarayıcı ve CDN düzeyinde uygulanır; doğru kurgulandığında sayfa yanıt süresini kat kat düşürür.
7 terim
Kart sahibinin bankadan gelen doğrulama adımıyla kimliğini onayladığı güvenlik protokolü. Sahtecilik riskini düşürür ve itiraz durumunda sorumluluğun büyük bölümünü satıcıdan bankaya aktarır.
Mevcut ziyaretçilerden daha fazla dönüşüm elde etmek için yapılan sistematik iyileştirme çalışması. Form kısaltma, güven unsurları ekleme, hız iyileştirme ve A/B testleriyle yürütülür.
Siteyi ziyaret edenlerin hedeflenen eylemi (satın alma, form doldurma, arama) gerçekleştirme yüzdesi. Trafik artırmadan dönüşüm oranını yükseltmek, çoğu işletmede en düşük maliyetli büyüme yöntemidir.
Kendi e-ticaret sitenizle Trendyol, Hepsiburada veya Amazon gibi platformlar arasında ürün, stok ve sipariş bilgisinin otomatik senkronizasyonu. Aynı stoğun iki yerde birden satılmasından kaynaklanan iptalleri önler.
Online satışta kredi kartı tahsilatını sağlayan banka altyapısı. Başvuru için şirket ve vergi kaydı gerekir; komisyon oranları ve taksit imkânları bankaya göre değişir.
Sepete ürün ekleyip satın alma işlemini tamamlamadan siteden ayrılan kullanıcıların oranı. Başlıca sebepleri sürpriz kargo ücreti, zorunlu üyelik, uzun ödeme adımları ve güven eksikliğidir.
Siteniz ile banka arasında ödeme trafiğini yöneten aracı servis. iyzico, PayTR, Stripe ve PayPal yaygın örneklerdir; tek entegrasyonla birden çok banka ve ödeme yöntemine erişim sağlar.
7 terim
Bir sayfanın veya reklamın iki farklı sürümünü eşzamanlı yayınlayıp hangisinin daha iyi sonuç verdiğini ölçme yöntemi. Kararların tahmin yerine veriye dayanmasını sağlar.
Bir müşteri veya dönüşüm elde etmenin ortalama maliyeti. Toplam reklam harcamasının dönüşüm sayısına bölünmesiyle bulunur; kanal karşılaştırmasında en anlamlı ölçütlerden biridir.
Reklam ve organik trafiğin hangi eylemlerle sonuçlandığının ölçülmesi. Kurulmadığında hangi kanalın gerçekten satış getirdiği bilinemez ve bütçe kararları tahmine dayalı verilir.
Google'ın olay tabanlı analitik platformu. Ziyaretçi davranışını, trafik kaynaklarını ve dönüşüm hunisini ölçer. E-ticarette ürün görüntüleme, sepete ekleme ve satın alma olaylarının ayrı ayrı kurulması gerekir.
Tıklama başına ödeme modeliyle çalışan reklam biçimi. Reklam gösterimi ücretsizdir, yalnızca tıklandığında ücret alınır. Google Ads ve Meta Ads bu modelin en yaygın örnekleridir.
Siteyi daha önce ziyaret etmiş kullanıcılara tekrar reklam gösterme yöntemi. Sepeti terk edenlere yönelik kampanyalar, e-ticarette en yüksek geri dönüş oranına sahip reklam türlerindendir.
Reklam harcamasının kaç katı gelir getirdiğini gösteren oran. 4 ROAS, harcanan her 1 birim için 4 birim ciro anlamına gelir. Kârlılık değerlendirmesi için ürün marjıyla birlikte okunmalıdır.
13 terim
Sitenin internetteki adresi. Marka ile aynı olması, kısa ve akılda kalıcı olması önerilir. Daima firma sahibinin adına kayıtlı olmalıdır; ajans adına kayıt ileride bağımlılık yaratır.
İki yazılımın birbiriyle veri alışverişi yapmasını sağlayan arayüz. Ödeme, kargo, muhasebe ve pazaryeri entegrasyonlarının tamamı API üzerinden kurulur.
Kod değişikliklerinin otomatik test edilip yayına alınması süreci. Manuel dosya yükleme kaynaklı hataları ortadan kaldırır ve güncellemelerin güvenli biçimde sık sık yapılmasını sağlar.
Alan adlarını sunucu IP adreslerine çeviren sistem. DNS kaydı değiştirildiğinde yayılması 24–48 saat sürebilir; site taşımalarında eski sunucunun bu süre boyunca açık tutulması gerekir.
Kod değişikliklerinin sürüm sürüm takip edilmesini sağlayan sistem. Hatalı bir değişiklikte geri dönüş imkânı verir ve birden fazla geliştiricinin aynı proje üzerinde çakışmadan çalışmasını mümkün kılar.
İstemcinin yalnızca ihtiyaç duyduğu alanları talep etmesine izin veren sorgu dili. REST'e kıyasla gereksiz veri transferini azaltır; özellikle mobil uygulamalarda bant genişliği avantajı sağlar.
Site dosyalarının barındığı ve internetten erişilebilir kılındığı sunucu hizmeti. Paylaşımlı, VPS/VDS ve bulut olmak üzere farklı seviyeleri vardır; trafik ve kaynak ihtiyacına göre seçilir.
Web servislerinin en yaygın tasarım yaklaşımı. Kaynakları URL'lerle temsil eder ve GET, POST, PUT, DELETE gibi HTTP metotlarıyla işlem yapar. Basitliği sayesinde entegrasyonlarda standart hâline gelmiştir.
Fiziksel bir sunucunun kaynakları ayrılmış sanal bölümü. Paylaşımlı hostinge göre daha yüksek ve öngörülebilir performans sunar; e-ticaret ve yüksek trafikli projeler için tercih edilir.
Sitenin içerik, kullanıcı, ürün ve sipariş verilerinin yapılandırılmış biçimde saklandığı sistem. MySQL, PostgreSQL ve MongoDB yaygın örneklerdir; düzenli yedeklenmesi hayati önemdedir.
Siteye gelen trafiği inceleyerek SQL enjeksiyonu, XSS ve bot saldırılarını sunucuya ulaşmadan engelleyen güvenlik katmanı. Bilinen açıklara karşı sunucu düzeyinde ek koruma sağlar.
Bir olay gerçekleştiğinde karşı sisteme otomatik bildirim gönderen mekanizma. Sürekli sorgulama yapmak yerine olay anında tetiklendiği için ödeme onayı ve kargo durumu gibi süreçlerde tercih edilir.
Site dosyaları ve veritabanının düzenli aralıklarla kopyalanması. Saldırı, sunucu arızası veya hatalı güncelleme durumunda geri dönebileceğiniz tek güvencedir; farklı bir fiziksel konumda saklanmalıdır.
Sözlükteki kavramların hangisinin sizin projeniz için öncelikli olduğunu ücretsiz ön görüşmede birlikte belirleyelim.
